Özel Hukuk

Müşterek Avarya

Müşterek Avarya Nedir?

Avarya teriminin kaynağını Arapça ”avar” kavramı teşkil etmektedir. Avar, gemi ve yükün maruz kaldığı normal dışı zarar ve ziyanlar ile yolculukta yapılan olağanüstü masrafları ifade etmektedir. Bu kapsamda müşterek avarya, yolculukta gemi ve yükün karşılaştığı normal dışı bir tehlike halinde, gemi ve yükün söz konusu tehlikeden kurtarılması gayesiyle yapılan fedakarlığın sonucunda ortaya çıkan zarar ve masrafların paylaşılmasını ifade etmektedir. O halde, yolculuk sırasında müşterek avarya kapsamında olmadan, meydana gelen zararlar hususi avarya niteliğindedir.

Müşterek avarya, Türk Ticaret Kanunu ”Deniz Kazaları” isimli beşinci kısmında, ”Müşterek Avarya” isimli birinci kısmında 1272 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Müşterek avarya kavramının tanımı 1272 inci madde de yapılmıştır. Maddeye göre ”Ortak bir deniz sergüzeştine atılmış olan gemiyi, yükü, diğer eşyayı ve navlunu birlikte tehdit eden bir tehlikeden onları korumak amacıyla ve makul bir hareket tarzı oluşturacak şekilde, bile bile olağanüstü bir fedakârlık yapılması veya olağanüstü bir gidere katlanılması hâlinde “müşterek avarya hareketi” var sayılır ve bu hareketin doğrudan doğruya sonucu olan zarar ve giderler müşterek avarya olarak kabul edilir.”  Bu kapsamda müşterek avarya kavramının unsurları;

  • Gemi ve yükün müşterek bir deniz sergüzeştine atılmış olması,
  • Gemi ve yükün müşterek bir tehlike ile karşılaşmış olması,
  • Müşterek tehlikeden gemi ve yükü korumak gayesiyle fevkalade bir fedakarlık yahut masraf yapılmış olması,
  • Fedakarlığın iradi şekilde yapılması,
  • Fedakarlık hareketinin makul olması,
  • Faydalı netice elde edilmiş olmasıdır.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, müşterek avaryadan sayılacak giderlerin önlenmesi gayesiyle yapılan giderlerin (ikame masraflar), önlenen gider ile sınırlı kalmak şartıyla müşterek avarya garamesine gireceği hüküm altına alınmıştır. Buradaki garame kavramı, yerine getirilmesi gerekilen şeyi ifade etmektedir. Nitekim York – Anvers Kuralları F kuralında da aynı nitelikte hüküm vardır.

Kanunun 1273 üncü maddesinde, müşterek avaryaya uygulanacak hükümler belirlenmiştir. Madde hükmünce, tarafların başka hususta anlaşmasının olmadığı hallerde, müşterek avarya garamesi kanunda gösterilen kurumlarca çevirisi yapılıp yayınlanmış YORK – ANVERS Kurallarına tabidir. Kanun hükmünde kullanılan ”müşterek avarya garamesi”, müşterek avaryanın gerçekleşmesi sonucunda, meydana gelen zararların ilgililer tarafından paylaşılmasını ifade etmektedir. Ancak maddede asıl ifade edilmek istenen, müşterek avaryada söz konusu kuralların uygulanacağıdır. Burada terminolojik bir hata söz konusudur.

Konuyla ilişkili olarak 2004 York – Anvers Kurallarını incelemek gerekirse; 2004 York – Anvers Kuralları uluslararası sözleşme niteliğinde olmayıp, ilgililerin arzuları ile navlun sözleşmeleri ve konişmentolara bir kloz olarak alınmaları tavsiye edilen kurallar topluluğudur ve  1 yorum kuralı, 1 üstün kural, 7 genel kural ve 23 numaralı özel kuraldan meydana gelmektedir. Söz konusu harf kodlu (A – G) kurallar genel prensipleri, sayı kodlaması yapılan kurallar ise özel müşterek avarya türleri ve paylaştırma dahil olmak üzere çeşitli özel hükümleri içermektedir. Harf kodlu ve sayı kodlu kuralların yer aldığı bölümler arasındaki ilişki, yorum kuralı ile ortaya konulmaktadır. Yorum kuralı uyarınca, uygulanabildiği sürece sayı kodlu kurallar, harf kodlu kurallara karşı önceliğe sahiptir.

York Anvers Kuralları tam metnine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Kanunun 1272 inci maddesi son fıkrası uyarınca, müşterek avarya kapsamında meydana gelen zarar ve giderler; gösterilen hükümler doğrultusunda gemi, yük, navlun ve diğer eşya arasında paylaştırılacaktır. Bu kapsamda, müşterek avarya sayılan zarar ve masrafların gemi, yük, navlun ve diğer eşya arasında paylaştırılması işlemine ”dispeç” denir. Dispeç Türk Ticaret Kanunu 1283 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Söz konusu paylaşmaya ilişkin hesaplar ”dispeç raporu” denilen belge ile tespit edilir.

Dispeç raporu 4 kısımdan meydana gelmektedir.

  1. Müşterek avarya olayı,
  2. Alacaklı – aktif masa ( Müşterek avaryaya giren gemi, yük ve navlun zararları ile kaptan tarafından yapılan fevkalade masraflar )
  3. Borçlu – pasif masa ( Gemi, yük ve navlundan kurtulanların yolculuk sonundaki değerleri ile toplam müşterek avarya zararları )
  4. Müşterek avarya garame oranı ( Alacaklı masa değeri /Borçlu masa değeri )

Velhasılı kelam, deniz sergüzeştine katılan her varlık, dispeç raporunda belirlenen müşterek avarya garame oranı doğrultusunda zarara katılacaktır.

1279 uncu madde de zararın tespitinin varma yerinde, varma yerine ulaşılmaması halinde yolculuğun bitirildiği yerde yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close