Özel Hukuk

Fiil Ehliyeti

Hukuki İşlem Ehliyeti - Dava Ehliyeti - Haksız Fiillerden Sorumlu Olma Ehliyeti

Hukuki işlem ehliyeti, haksız fiillerden sorumlu olma ehliyeti, dava ehliyetini kapsayan fiil ehliyeti, kişinin kendi fiilleriyle hak edinebilme ve borç altına girebilme ehliyetidir. Medeni Kanunun 9. maddesi gerçek kişilerin, ergin olmak, ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamak şartlarını sağlamaları halinde fiil ehliyetlerinin olduğunu kabul etmiştir.

Fiil ehliyetinin kapsamında bulunan hukuki işlem ehliyeti, bireylerin hukuki işlemler yapabilme, hukuki işlemlerde kendi lehine ve aleyhine hak ve borçlar edinebilme iktidarı olarak nitelendirilmektedir. Bu tanımlamada yer alan “hukuki işlem” kavramı ise, hukuki bir sonuç elde etmek amacıyla yapılan irade açıklamasıdır.

Fiil ehliyetinin bir diğer unsuru olan haksız fiillerden sorumlu olma ehliyeti, bireylerin hukuka aykırı fiilleriyle başkalarına vermiş olduğu zararları bizzat gidermekle yükümlü tutulabilme ehliyetidir.

Fiil ehliyetinin diğer bir unsuru olan dava ehliyeti ise, bireylerin mahkemelerde davacı yahut davalı sıfatıyla yemin, ikrar, sulh, feragat, kabul ve benzeri yargılama hukukuna ait işlemleri bizzat yapabilme iktidarı olarak nitelendirilmektedir.

Fiil Ehliyetine Göre Gerçek Kişilerin Hukuki Durumu

Hukuk sistemimiz gerçek kişileri (insanların), fiil ehliyetine göre; tam ehliyetli, sınırlı ehliyetli ve sınırlı ehliyetsiz olmak üzere kategorilendirmiştir.

Gerçek kişilerin fiil ehliyetine göre kategorilendirilmesinde esas alınan kıstaslar;

  1. Ayırt etme gücüne sahip olmak,
  2. Ergin olmak,
  3. Kısıtlı (mahcur) olmamaktır.
Tam Ehliyetliler

Ayırt etme gücüne sahip, ergin olan ve kısıtlı olmayan tüm kişiler, fiil ehliyetine tam anlamıyla sahiptirler. Tam ehliyetliler, her türlü hukuki işlemi kimsenin iznine muhtaç olmaksızın bizzat ve doğrudan yapabilirler.

Sınırlı Ehliyetliler

Sınırlı ehliyetliler, aslında tam ehliyetli oldukları halde kimi sebeplerden ötürü ehliyetleri belli konularda sınırlandırılmış kimselerdir. Bu kategoriye giren kimseler, ergin ve ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı değillerdir. Bununla birlikte kanun koyucu, bu kişilerin ehliyetlerini sınırlandırmıştır. Bu kimselerde asıl olan ehliyetlilik, istisna olan ehliyetsizliktir.

Sınırlı ehliyetli kategorisine giren kimseler evli kişiler ile kendilerine yasal danışman atanmış kişilerdir.
Sınırlı Ehliyetsizler

Sınırlı ehliyetsizler, fiil ehliyetinin aranan tüm şartlarına bir arada haiz olmayan kişilerdir, bu sebeple bu kimselerin ehliyetleri yoktur. Ancak kanun koyucu, bu kişilerin tam anlamıyla ehliyetsiz olmalarını da uygun görmemiş, kimi durumlarda kısmen ehliyetli kabul etmiştir.

Sınırlı ehliyetsiz kategorisine giren kimseler, ayırt etme gücüne sahip küçükler ile, ayırt etme gücüne sahip kısıtlılardır.

Sınırlı ehliyetsiz kimselerde fiil ehliyeti bakımından, sınırlı ehliyetlilerin aksine asıl olan ehliyetsizliktir.

  İcazet Gerektiren İşlemler

  • Kendisine borç yükleyen işlemler
  • Etkisini kendi hakları üzerinde gösteren işlemler
  Yasaklı İşlemler

  • Önemli bağışlamada bulunmak
  • Vakıf kurmak (Vasiyet ile mümkün)
  • Kefil olmak
  • Rekabet yasağı sözleşmesi yapmak
  İcazet Gerektirmeyen İşlemler

  • Lehine karşılıksız kazanma sağlayan işlemler
  • Serbest malları ile ilgili işlemler
  • Meslek ve sanatla uğraşma
  • Kişiye sıkı sıkıya bağlı hakların kullanılması
  • Temsilci olarak hareket etme
  • Hakkı koruyan beyanlar
  • Borç altına sokmayan beyanlar
Tam Ehliyetsizler

Tam ehliyetsiz kategorisinde bulunan kimselerin ehliyetleri hiç yoktur. Zira bu kimseler, fiil ehliyetinin en önemli unsuru olan “ayırt etme gücü”nden yoksundur. Bu kimselerin küçük yahut ergin olmaları önem arz etmemektedir.

Tam ehliyetsiz kimselerin; “hukuki işlem ehliyeti”, “dava ehliyeti” ve “haksız fiilerinden sorumlu olma ehliyeti” bulunmamaktadır. Buna karşın Medeni Hukukun temel prensiplerinden “dürüstlük kuralı” ve “hakkaniyet” gereğince kimi hallerde bu kimselerin gerçekleştirdikleri hukuki işlemler geçerli kabul edilmekte, haksız fiillerinden sorumlu kabul edilmektedir. Ancak bu durum istisnai niteliktedir.

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close