Özel Hukuk

Dernek Nasıl Kurulur?

"Dernek Nedir?" ve "Dernek Nasıl Kurulur?"

Kişi topluluğu niteliğinde olan dernekler, 5253 sayılı Dernekler Kanunu “tanımlar” başlıklı ikinci maddesinde; kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi toplulukları olarak tanımlanmaktadır. Nitekim 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 56. maddesinde de buna paralel olarak “Dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır” hükmü yer almaktadır.

Anayasal bir hak olan dernek kurma yahut bir derneğe üye olma hakkı, Anayasamızda “Kişinin hak ve ödevleri” başlığı altında 33. maddede düzenlenmiş olup, maddede yer alan “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir.” hükmü ile güvence altına alınmıştır. Buna paralel olarak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 57. maddesinde yer alan “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.” hükmü, 63. maddesinde yer alan “Hiç kimse, bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.” hükmü ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu 3. maddesinde yer alan “Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.” hükmü ile dernek kurma ve derneğe üye olma hakkı tekraren güvence altına alınmıştır.

Günlük yaşamda dernek; gerek kuruluşunun ve üye olmanın serbestliği, gerek kullanım alanının geniş olması gerekse insanların içgüdüsel olarak belirli amaçların gerçekleştirilmesi için ortak hareket etme ihtiyacı sebebiyle birçok alanda karşımıza çıkmaktadır. Şöyle ki uygulamada; bilimsel amaçlı dernekler “kurum”, siyasi amaçlı dernekler “parti”, sportif amaçlı dernekler “kulüp”, esnaf ve sanatkarların kurdukları dernekler “oda”, mesleki dayanışma ve ortak menfaatleri koruma amacını taşıyan dernekler “sendika” olarak adlandırılmaktadır.

Derneğin Kurulması

Gerek 5253 sayılı Dernekler Kanunu hükümlerinde, gerekse 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerinde ifade edildiği üzere, dernek gerçek yahut tüzel en az yedi kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleri suretiyle kurulmaktadır. Kurucuların gerçek kişi olması halinde, bu kimselerin fiil ehliyetine sahip olmaları gerekmektedir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu, kurucu olmak için 18 yaşını doldurmuş olma şartı aramamakta, yukarıda da belirtildiği üzere fiil ehliyetine sahip olma şartı öngörmektedir. Bu kapsamda küçük, 18 yaşını doldurmaksızın mahkemece yahut evlenme neticesinde ergin olma yoluyla fiil ehliyetine erişmiş olması halinde dernek kurucusu olabilecektir.

Küçükler adına bir diğer belirtilmesi gerekilen husus ise, 5253 sayılı Dernekler Kanunu 3. maddesi düzenlemesinde, Çocuk Hakları Sözleşmesine uygun olarak “çocuk derneği” kurulmasına imkan tanındığıdır. Düzenleme kapsamında, onbeş yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler; toplumsal, ruhsal, ahlaki, bedensel ve zihinsel yetenekleri ile spor, eğitim ve öğretim haklarını, sosyal ve kültürel varlıklarını, aile yapısını ve özel yaşantılarını korumak ve geliştirmek amacıyla yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk dernekleri kurabilir yahut çocuk derneklerine üye olabilirler. Buna ek olarak, düzenlemeye göre 12 yaşını bitiren küçükler ise yasal temsilcilerinin izni ile çocuk derneklerine üye olabilirler.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 93. maddesi uyarınca yabancılar, Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olması koşuluyla dernek kurabilecektir. (Mütekabiliyet şartı bulunmamaktadır.)

Gerek 4721 sayılı Kanun’da, gerekse 5253 sayılı Kanun’da her derneğin bir tüzüğünün bulunacağı hüküm altına alınmıştır. Nitekim 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 59. maddesinde derneklerin tüzel kişilik kazandıkları an; kuruluş bildirimini, dernek tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine verdikleri an olarak belirlenmiştir. Burada ifade edilen “bulunduğu yerin en büyük mülki amiri” kavramı, dernek merkezinin bulunduğu yerin vali yahut kaymakamıdır. Maddede ifade edilen “mülki amire teslim edilmesi gereken” evraklar ise;

  1. Kuruluş Bildirimi
    Dernek kurucuları tarafından imzalanmış, derneğin kurulduğunu beyan eden bildirimdir.
  2. Dernek Tüzüğü
    4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 58. maddesi ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu 4. maddesinde ifade edildiği üzere;

    • Derneğin adı,
    • Derneğin amacı,
    • Derneğe üye olma, üyelikten çıkma şart ve şekilleri,
    • Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve şekilleri,
    • Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı,
    • Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri,
    • Derneğin şubesinin bulunup bulunmayacağı,
    • Üyelerin ödeyecekleri giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şekli,
    • Derneğin borçlanma usulleri,
    • Derneğin iç denetim şekilleri,
    • Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği,
    • Derneğin feshi halinde malvarlığının tasfiye şekli tüzükte yer alması gereken hususlardır.
  3. Gerekli Diğer Belgeler
    Dernekler Yönetmeliği 5. maddesi uyarınca mülki amirliğe teslim edilecek diğer evraklar;

    • Kurucular tarafından her sayfası imzalanmış iki adet dernek tüzüğü,
    • Yazışma ve tebligatı almaya yetkili kişi veya kişilerin adı, soyadı, yerleşim yerlerini ve imzalarını belirten liste,
    • Kurucular arasında yabancı uyruklular varsa, bunların Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olduklarını gösterir belgelerin fotokopileri,
    • Kurucular arasında yabancı dernek veya dernek ve vakıf dışında kar amacı gütmeyen kuruluşlar bulunması halinde, bu tüzel kişilerin dernek kurucusu olabileceğini gösteren İçişleri Bakanlığınca verilmiş izin belgesi,
    • Kurucuların nüfus cüzdan fotokopisi,
    • Dernek kurucuları arasında tüzel kişiliklerin bulunması halinde; bu tüzel kişilerin unvanı, yerleşim yeri ve kuruluş belgesi ile tüzel kişiliklerin organları tarafından yetkilendirilen gerçek kişi de belirtilmek kaydıyla bu konuda alınmış kararın fotokopisidir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 60. maddesi ve Dernekler Yönetmeliği hükümlerince; derneklerin kuruluş bildirimi ile tüzükleri en büyük mülki amir tarafından 60 gün içerisinde dosya üzerinden incelenir. Kuruluş bildiriminde, tüzükte ve kurucuların hukuki durumlarında kanuna aykırılık yahut noksanlık tespit edildiği takdirde, bunların giderilmesi yahut tamamlanması derhal kuruculardan istenir. Bu istemin tebliğini takiben 30 gün içerisinde belirtilen noksanlıklar tamamlanmaz veya kanuna aykırılık giderilmezse, o yerin en büyük mülki amiri yetkili asliye hukuk mahkemesinde derneğin feshi konusunda dava açması için durumu Cumhuriyet Savcılığı’na bildirir. Cumhuriyet Savcısı, derneğin feshi için derneğin yerleşim yerinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurur.

Kuruluş bildiriminde yahut tüzükte kanuna aykırılık veya noksanlık bulunmaması halinde veyahut tespit edilen noksanlık veya kanuna aykırılık otuz gün içerisinde giderilmiş bulunursa, kuruluş bildirimini ve tüzükleri inceleyen makam durumu derhal derneğe yazıyla bildirir ve dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir. Dernekler bu yazılı bildirim tarihini müteakip 6 ay içerisinde genel kurul toplantısını yapmadıkları takdirde infisah (dağılma) ederler.

Derneklerin amacı hukuka ve ahlaka aykırı olmamakla birlikte, ekonomik olmayan yahut kazanç paylaşmaktan farklı bir amaç olmalıdır. Tüzüklerinde bu yönde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere derneklere, 5253 sayılı Dernekler Kanunu 5. maddesinde ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 91. maddesinde uluslar arası faaliyette ve işbirliğinde bulunabilme, yurt dışında temsilcilik yahut şube açabilme, yurtdışında dernek yahut üst kuruluş kurabilme veya yurt dışında kurulmuş dernek ve kuruluşlara üye olabilme imkanı tanınmıştır..

Derneklerin denetimi Dernekler Dairesi Başkanlığı vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir.
Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close