Kamu Hukuku

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

1921 Anayasası

1921 Anayasası diğer ismiyle Teşkilatı-ı Esasiye Kanunu, tam anlamıyla bir anayasa olmaktan ziyade bir kanun niteliğindedir. 23 maddelik bu çerçeve anayasa Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk anayasasıdır. Kısa ve öz hükümler içerir. Savaş döneminde halk ve ordu içindeki sistemi sağlayabilmek bu anayasanın temel amacını oluşturmaktadır. Meclise büyük görevler verilmiş ve Türk İstiklal Savaşı’nın komutası TBMM’de gerçekleştirilmiştir.

Teşkilatı Esasiye Kanunu Tam Metin

TEŞKİLÂTI ESASİYE KANUNU

Mevaddı Esasiye

MADDE 1 – Hakimiyet bilâkaydü şart milletindir. İdare usulü, halkın mukadderatanı bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir.

MADDE 2 – İcra kudreti ve teşri salahiyeti milletin yegâne ve hakiki mümessili olan Büyük Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder.

MADDE 3 – Türkiye Devleti, Büyük Milleti Meclisi tarafından idare olunur ve hükûmeti “Büyük Millet Meclisi Hükûmeti” unvanını taşır.

MADDE 4.- Büyük Millet Meclisi, vilâyetler halkınca müntehap azadan mürekkeptir.

MADDE 5 – Büyük Millet Meclisinin intihabı iki senede, bir kere icra olunur. İntihap olunan azanın azalık müddeti iki seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir. Sabık heyet lâyik heyetin içtimaına kadar vazifeye devam eder. Yeni intihabat icrasına imkân görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi azasının herbiri kendini intihap eden vilâyetin ayrıca vekili olmayıp umum milletin vekilidir.

MADDE 6 – Büyük Millet Meclisinin heyeti umumiyesi teşrinisani iptidasında davetsiz içtima eder.

MADDE 7 – Ahkâmı şer’iyenin tenfizi, umum kavaninin vaz’ı, tadili, feshi ve muahede ve sulh akti ve vatan müdafaası ilânı gibi hukuku esasiye Büyük Millet Meclisine aittir. kavanin ve nizamat tanziminde muamelatı nasa erfak ve ihtiyacatı zamanaevfak ahkamı fıkhiye ve hukukiye ile adap ve muamelât esas ittihaz kılınır. Heyeti Vekilenin vazife ve mesuliyeti kanunu mahsus ile tayin edilir.

MADDE 8 – Büyük Millet Meclisi, hükümetin inkısam eylediği devairi kanunu mahsus mucibince intihap kerdesi olan vekiller vasitası ile idare eder. Meclis, icrai hususat için vekillere veçhe tayin ve ledelhace bunları tebdil eyler.

MADDE 9 – Büyük Millet Meclisi heyeti umumiyesi tarafından intihap olunan reis bir intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi reisidir. Bu sıfatla Meclis namına imza vaz’ına ve Heyeti Vekile mukarreratını tasdika selâhiyettardır. İcra Vekilleri Heyet içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler. Ancak Büyük Millet Meclisi reisi Vekiller Heyetinin de reisi tabiisidir.

 – İdare –

MADDE 10 – Türkiye, coğrafî vaziyet ve iktisadî münasebet noktai nazarından vilâyetlere, vilâyetler kazalara münkasem olup kazalar da nahiyelerden terekküp eder.

– Vilâyet –

MADDE 11 – Vilâyet, mahalli umurda manevi şahsiyeti ve muhtariyeti haizdir. Harici ve dahili siyaset, şer’î, adlî ve askerî umum, beynelmilel iktisadî münasebet ve hükûmetin umumî tekâlifi ile menafii birden ziyade vilâyete şâmil hususat müstesna olmak üzere Büyük Millet Meclisince vaz’edilecek kavanin mucibince Evkaf, Medaris, Maarif, Sıhhiye, İktisat, Ziraat, Nafia ve Muaveneti İçtimaiye işlerinin tanzim ve idaresi Vilâyet Şûralarının salâhiyeti dahilindedir.

MADDE 12 – Vilâyet Şûraları, vilâyetler halkınca müntehap azalan mürekkeptir. Vilâyet Şûralarının içtima devresi iki senedir. İçtima müddeti senede iki aydır.

MADDE 13 – Vilâyet Şûrası, azası meyanında icra amiri olacak bir reis ile mutelif şuabatı idareye memur azadan teşekkül etmek üzere bir idare heyeti intihab eder. İcra selâhiyeti, daimi olan bu heyete aittir.

MADDE 14 – Vilâyette Büyük Millet Meclisinin vekili ve mümessili olmak üzere vali bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi Hükûmeti tarafından tayin olunup, vazifesi devletin umumi ve müşterek vezaifini rüyet etmektir. Vali, yalnız devletin umumi vazaifile mahalli vezaif arasında tearuz vukuunda müdahale eder.

 

– Kaza –

MADDE 15 – Kaza yalnız idarî ve inzibatî cüzü olup manevi şahsiyeti haiz değildir. İdaresi, Büyük Millet Meclisi Hükûmeti tarafından mansup ve valinin emri altında bir kaymakama mevdudur.

 

– Nahiye –

MADDE 16 – Nahiye, hususi hayatında muhtariyeti haiz bir manevî şahsiyettir.

MADDE 17 – Nahiyenin bir şûrası, bir idare heyeti ve bir de müdürü vardır.

MADDE 18 – Nahiye şûrası, nahiye halkınca doğrudan doğruya müntehap azadan terekküp eder.

MADDE 19 – İdare heyeti ve nahiye müdür, nahiye şûrası tarafından intihap olunur.

MADDE 20 – Nahiye şûrası ve idare heyeti kazaî, iktisadî ve malî salâhiyeti haiz olup bunların derecatı kavanini mahsusa ile tayin olunur.

MADDE 21 – Nahiye, bir veya bir kaç köyden mürekkep olduğu gibi bir kasaba da bir nahiyedir.

 

– Umumi müfettişlik –

MADDE 22 – Vilâyetler, iktisadî ve içtimaî münasebetleri itibariyle birleştirilerek, umumi müfettişlik kıtaları vücuda getirilir.

MADDE 23 – Umumî müfettişlik mıntıkalarının umumî surette asayişinin temini ve umum devair muamelatının teftişi, umumi müfettişlik mıntıkasındaki vilâyetlerin müşterek işlerinde ahengin tanzimi vazifesi umumi müfettişlere mevdudur. Umumi müfettişler Devletin umumi vezaifile mahallî idarelere ait vezaif ve mukarreratı daimi surette murakabe ederler.

– Maddei münferide –

İşbu kanun tarihi neşrinden itibaren meri olur. Ancak elyevm münakit Büyük Millet Meclisi 5 Eylül 1336 tarihli nisabı müzakere kanununun birinci maddesinde gösterildiği üzere gayesinin husulüne kadar müstemirren müçtemi bulunacağı cihetle işbu Teşkilâtı Esasiye Kanunundaki 4’üncü, 5’inci, 6’ncı maddeler gayenin husulüne elyevm mevcut Büyük Millet Meclisi adedi mürettebinin sülüsanı ekseriyetle karar verildiği takdirde ancak yeni intihabdan itibaren meriyül icra olacaktır.

10 Cemaziyelevvel 1339 – 20 Kanunusani 1337

Bu metin TBMM – Anayasa ve İçtüzük sitesinde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
Metin içerisinde yürürlükte kaldığı süreçte yapılan değişiklikler yer almamaktadır.

Teşkilat-ı Esasiye’ye göre egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Yönetim, halkın sevk ve idaresi ile şekillenir. Yürütme ve yasama yetkisi TBMM’ye aittir. Türkiye devletinin hükümeti meclis içinden oluşturulur ve buna TBMM Hükümeti olarak isim verilir. Meclis seçimleri iki yılda yapılır. Meclis, genel kurul tarafından seçilen bir başkan tarafından idare edilir. Ayrıca, 1921 Anayasası’na aykırı düşmeyen Kanun-i Esasi hükümleri de uygulanmaya devam etmiştir.1921 Anayasası

Devletin temel niteliklerini ifade eden bu anayasada hak ve özgürlüklere ilişkin hükümlere pek yer verilmemiştir. Bunlara ilişkin Kanun-i Esasi’ye atıf yapmakla yetinilmiştir. Cumhuriyet rejiminin temelini oluşturacak olan meclis sisteminin oluşturulduğu bu dönemin en önemli özelliğini de meclise yüklenen bu büyük değer oluşturmaktadır. 1921 Anayasası’nın geçirdiği en önemli değişiklik 1923 yılında olmuştur. Anayasaya eklenen  “Hükümet şekli cumhuriyettir” hükmü ile Türkiye devleti resmi olarak da cumhuriyet rejimini benimsemiştir.

1921 Anayasası, cumhuriyetin ilanı ile birlikte artık yetersiz bir hale gelmiş ve 1924 yılında ilan edilen 1924 Anayasası ile yürürlükten kaldırılmıştır. 3 yıl gibi kısa bir ömür süren bu anayasa, her ne kadar hak ve özgürlüklere pek yer vermese de, devleti kuran ve şekillendiren bir anayasa olması sebebiyle Türk Anayasa Tarihinde önemli bir görev üstlenmiş ve diğer anayasalardan ayrı bir değere sahip olmuştur.

 

1876 Anayasası 1921 Anayasası 1924 Anayasası 1961 Anayasası 1982 Anayasası

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

3 Yorum

  1. 1921 Anayasası döneminde, yapılan 1923 değişikliği (Hükümet şekli Cumhuriyettir) dışında, farklı değişiklik söz konusu olmuş mudur?

    1. 01 Nisan 1923 (1339) tarihli ve 369 sayılı “ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun Madde-i Müzeyyelesinin İlgasına ve Tecdid-i İntihabata Dair Heyet-i Umumiye Kararı” ile 1921 Anayasasının ilk halinde “madde-i münferide” şeklinde geçen madde yürürlükten kaldırılmıştır.
      Kaynak

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close
Close