Kamu Hukuku

Önleme Araması

Önleme Araması ve Sınırları

Devlet, toplumu koruma yükümlülüğünden hareketle, somut olgularca desteklenmiş bir tehlikenin varlığı halinde, gerekli önlemleri almak suretiyle tehlikenin gerçekleşmesini önlemelidir. Söz konusu tehlikenin netice doğurmasını önlemek amacıyla devletin başvurabileceği uygulamalardan biri de kolluk tarafından arama yapılmasıdır.

Arama, hukuki açıdan saklanan sanığın yakalanması, suç belgelerinin ele geçirilmesi ya da zorla alımı gereken şeylere el konulması için kolluk güçlerince yapılan araştırma işlemi şeklinde tanımlanmaktadır. Adli arama ve önleme araması olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilmektedir.

Adli arama, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen, bir suçun işlenmesinden sonra söz konusu olan arama şeklidir.

Önleme araması, Polis Vazife ve Salȃhiyet Kanunu’nda düzenlenen, suç işlenmeden önce ve suç işlenmesini önlemek amacıyla söz konusu olan arama şeklidir.

Arama, ‘önleme’ amacıyla yapıldığında, tehlike yaratan durumun ortadan kaldırılması için; ‘adli’ gaye ile yapıldığında ise, saklanan sanığın ve delillerin elde edilmesi için yapılır.

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nda iki tür önleme araması düzenlenmiştir.

  Önleme araması  2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nun 9/1 nci maddesinde “Polis, tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş sulh ceza hakiminin kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin vereceği yazılı emirle; kişilerin üstlerini, araçlarını, özel kağıtlarını ve eşyasını arar; alınması gereken tedbirleri alır, suç delillerini koruma altına alarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre gerekli işlemleri yapar” şeklinde tanımlanmıştır.

Önemle belirtmek gerekir ki, kanunun 9/1 maddesinde ifade edilen önleme aramasında sulh ceza hakimi kararı yahut gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin vereceği yazılı emir şarttır. Verilecek arama kararı yahut emrinde aramanın konusu, kapsamı, sebebi, yapılacağı yer, yapılacağı zaman ve geçerlilik süresi açıkça belirtilmelidir.

Arama talep yazısında, arama için makul sebeplerin oluştuğunun gerekçeleriyle birlikte gösterilmesi gerekir.

  Aynı kanunun 4/A maddesini incelediğimizde ise, polisin tecrübesine ve içerisinde bulunduğu durumdan edindiği izlenime dayanan makul bir sebebe dayalı, bir suç yahut kabahatin işlenmesini önlemek amacıyla kişi ve araçları durdurabileceğinin, durdurduğu kişiler üzerinde yahut aracında silah veya tehlike oluşturacak diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde, kişinin kendisine yahut başkalarına zarar vermesini önlemek amacıyla kişinin üzerinde el ile dıştan kontrol yapabileceğinin, aracın dışarıdan bakıldığında içerisi görünen bölümlerini inceleyebileceğinin hüküm altına alındığını görmekteyiz.

Konutta, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan iş yerlerinde ve eklentilerinde önleme araması yapılamaz.

Her ne kadar kanunun 4/A maddesinde polisin, durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde, kendisine veya başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik gerekli tedbirleri alabileceği ifade edilmiş olsa da, maddenin hedeflenen amacından çıkmaması doğrultusunda bu amaçla kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın, dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin açılması istenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Esasen kanunun 9. maddesi ile 4/A. maddesinde düzenlenen önleme araması arasındaki temel farkda, aramanın kapsamından doğmaktadır. Nitekim, 9. maddede düzenlenen önleme aramasında arama kapsamı daha geniş tutulmakla birlikte, ön şart olarak hakim kararı yahut mülki amir emri aranırken, yalnızca kişinin üzerinin dıştan kontrolü ve aracının dışarıdan görünen bölümlerinin incelenmesi imkanı sağlayan 4/A maddesinde düzenlenen önleme  aramasında polisin tecrübesine ve içinde bulunulan durumdan edindiği izlenime dayanan makul bir sebebin bulunması yeterli görülmüştür.

Kanunun 4/A maddesi kapsamında, el ile dıştan kontrol hariç, kişinin üstü ve eşyası ile aracının dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin aranması; İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenecek esaslar dâhilinde mülki amirin görevlendireceği kolluk amirinin yazılı, acele hâllerde sonradan yazıyla teyit edilmek üzere sözlü emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close