Kamu Hukuku

İdarenin Mali Sorumluluğu

İdarenin Mali Sorumluluğu (Kusurlu & Kusursuz Sorumluluk)

Hukuk devleti ilkesinin temel gerekliliklerinden biri de idarenin mali sorumluluğunun kabul edilmiş olmasıdır. Ülkemizde de Anayasamızın 125. maddesinde “İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” hükmüne yer verilmiştir. İdare tarafından uğranılan zarar, objektif biçimde tespit olunmak suretiyle ilgililere ödenmektedir. Böylelikle idare, hukuka uygun davranmaya zorlanmakta, ihmaller önlenebilir hale gelmektedir.

MADDE 125 

…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

Anayasamızda yer alan yukarıdaki düzenlemeye göre idare, yalnızca kusurluyken değil; kusurlu olsun olmasın, kendi işlem ve eylemleri sonucunda doğan zararı ödemek durumundadır. Bu durumda idarenin “hukuk devleti ilkesi kapsamındaki” mali sorumluluğundan bahsedebilmek için aşağıdaki üç şartın varlığı aranmaktadır.

  1. İdareye ait bir davranış olmalı,
  2. Ortada bir zarar olmalı,
  3. İdarenin davranışı ile zarar arasında illiyet bağı olmalıdır.
Anayasamızın 129. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca, kamu görevlilerinin “yetki kullanımı” esnasında verdiği zararlarda ancak idareye karşı tazminat davası açılabilecektir. Buna karşın “kişisel kusur” hallerinde zararın kamu personeline kusuru oranında rücu edileceği öngörülmektedir.
Kusurlu Sorumluluk

  • Hizmetin Kötü İşlemesi
  • Hizmetin Geç İşlemesi
  • Hizmetin Hiç İşlememesi
Kusursuz Sorumluluk

  1. Risk/Tehlike İlkesi
    Mesleki risk
    Tehlikeli araç kullanımı
  2. Fedakarlığın Denkleşmesi İlkesi
  3. Sosyal Risk İlkesi

Kusurlu Sorumluluk

Kamu hizmetinin “kötü işlemesi”, “geç işlemesi” yahut “hiç işlememesi” hallerinde hizmetin kusurlu işlediği ve bu nedenle idarenin tazmin yükümlülüğü bulunduğu kabul edilmektedir. Söz konusu bu kusur ise hizmet kusuru olarak nitelendirilmektedir.

Hizmet kusurunda, objektif sorumluluk ilkesi geçerlidir. Kusurun hizmetin hangi safhasında gerçekleştiğinin ve hangi kamu görevlisi tarafından gerçekleştirildiğinin önemi yoktur.

Yürütülen faaliyetin konusunun kamu hizmeti olduğu hallerde, faaliyet bizzat idarece yürütülmese dahi, kamu hizmetlerinin düzgün yürütülmesinde idarenin denetim ve gözetim sorumluluğu bulunmaktadır. Bu kapsamda ortada idarenin yürüttüğü bir kamu hizmeti bulunmasa dahi, zarara yol açan hizmet kusurunda idarenin sorumluluğu mevcuttur.

Hukuka aykırılık bulunan tüm hallerde kusur sorumluluğu söz konusudur.

Kusursuz Sorumluluk

İdare kimi zaman tamamen kusursuz (hukuka uygun) hareket etse dahi kamu hizmetlerini yürütürken bireylere zarar verebilir. Bu durumlarda mühim olan, idari işlem ve eylemin hukuka uygunluğu değil, tazmin sorumluluğuna ilişkin koşulların bulunup bulunmadığıdır.

Hukuk devleti ilkesinin sonucu olan kusursuz sorumluluk halleri iki temel ilkeye dayandırılmıştır; tehlike ilkesi ve fedakarlığın denkleşmesi ilkesi. Bununla birlikte sosyal risk ilkesi ise sosyal devletin gereğidir.

Tehlike/Risk İlkesi

İdare, riskli ve tehlikeli faaliyetlerle uğraşırken yahut tehlikeli araçlar kullanırken ortaya çıkan zararlardan kusuru bulunmasa dahi sorumludur.

Mesleki risk kapsamında, idareye ait personelin gördüğü zarar da bu kapsamdadır.

Fedakarlığın Denkleştirilmesi

İdare, toplum yararına kimi faaliyetleri yürütürken bireylerin zarar görmesine sebep olabilir. Kusur sorumluluğu kapsamında değerlendirilemeyen ve tehlike-risk ilkesi kapsamına da girmeyen bu faaliyetler neticesinde “fedakarlığın denkleşmesi ilkesi” kapsamında idarenin meydana gelen zararı tazmin etmesi gerekir.

Sosyal Risk İlkesi

Deprem, sel, yaygın şiddet olayları ve terör olayları sebebiyle vatandaşın zarar görmesi durumunda idare, kusuru olmasa dahi “sosyal risk ilkesi” kapsamında sorumlu tutulur. Sosyal risk ilkesi, diğerlerinin aksine hukuk devleti ilkesinin değil sosyal devlet ilkesinin gereğidir. Bu tür kusursuz sorumluluk çeşidi, yargısal içtihatlarla ortaya koyulmuştur.

Sosyal risk ilkesi kapsamında sorumluluk doğması için illiyet bağı aranmaz.
Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close