Kamu Hukuku

İdarenin Bütünlüğü İlkesi

İdari Vesayet & Hiyerarşi

İdareyi oluşturan örgütler, birbirinden bağımsız görünse de, Anayasanın 123. maddesinde yer alan “idare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür” düzenlemesine paralel olarak birbirleriyle çeşitli araçlar vasıtasıyla ilişkilidir. İdarenin bütünlüğü, aynı tüzel kişilik içerisinde hiyerarşi ve iki ayrı tüzel kişi arasında idari vesayet ile sağlanmaktadır.

Hiyerarşi

Hiyerarşi, astlık-üstlük ilişkisidir. Olağan bir yetki olan hiyerarşi, ayrıca bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duymamaktadır. Merkezi idarede devlet tüzel kişiliğini cumhurbaşkanı temsil etmektedir. Bununla birlikte hiyerarşi tüzel kişi olan her kurumda vardır.

Hiyerarşi, mevcut astlık-üstlük ilişkisinde, üste bir takım yetkiler sağlamaktadır. Bunlar;

  • Astın memuriyetine ilişkin işlemler yapma yetkisi
    Disiplin cezası verme, yükseltme, atama vb.
  • Asta emir verme yetkisi
    Suç teşkil eden emirler dışında, kanuna aykırı emirler üst tarafından yazı ile ısrar edilmesi halinde, kanuna uygun emirler ise derhal uygulanır.
  • Astın işlemlerini denetleme yetkisi
    Amir, astın işlemlerini hem “hukukilik” hem de “yerindelik” açısından denetleyebilir. Bu kapsamda amir, astın işlemini geri alabilir, kaldırabilir yahut düzeltebilir. Buna karşın astın yetkisini bizzat kullanamaz.

İdari Vesayet

İdari vesayet, kural olarak merkezi idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında bütünlüğü sağlayan bir ilke olsa da bu mutlak bir kural değildir. Şöyle ki, büyükşehir belediyeleri ile ilçe belediyeleri arasındaki ilişki, YÖK ile üniversiteler arasındaki ilişki bu açıdan vesayet olarak değerlendirilir.

Anayasada yer alan düzenleme uyarınca mahalli idareler, merkezi idarenin vesayetine tabidir. Bununla birlikte içtihatlar ile, iki ayrı tüzel kişiden birinin diğerlerini denetlemesi idari vesayet olarak kabul edilmiştir.

Vesayet yetkisi istisnai bir yetki olup, kanunla açıkça öngörülmedikçe kullanılamaz. Bununla birlikte vesayet yetkisinin kullanılabilir olduğu hallerde ise, yetki kapsamında meydana gelecek denetleme “hukukilik” ile sınırlıdır.

İdari vesayet, mevcut kurumlar arasındaki ilişkide, sahibine bir takım yetkiler tanımaktadır. Bunlar;

  • Organlık sıfatının kaybı üzerinde vesayet yetkisi
    Seçimle gelen organların organlık sıfatının oluşmasında yahut kaybında merkezi idarenin vesayet yetkisi bulunmamaktadır. Bu sebeple mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarının organlarının organlık sıfatını kaybetmelerinde yetki yalnızca yargı organına tanınmıştır.
    Atamayla gelmeleri sebebiyle hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının organlarının organlık sıfatının oluşması yahut kalkmasında merkezi idarenin idari vesayet yetkisi bulunmaktadır.
  • İşlemler üzerindeki vesayet yetkileri
    Kural olarak vesayet yetkisi hukukilikle sınırlı dar bir yetki olup aşağıdaki hususları içermektedir.

    1. Onama – onamama
      İptal etme
      İşlemin uygulanmasını erteleme
      İzin verme
      Vesayete tabi konularda genel düzenlemeler yapma
      Yeniden görüşülmesini isteme
      İptal davası açma
Kanunla düzenlendiği takdirde istisnai olarak köy muhtarının köy faydasına olmayan işlemlerini kaymakamın bozabilmesi gibi yahut büyükşehir belediye meclisinin, ilçe belediyelerinin uygulama imar planlarını değiştirerek onaması gibi yerindeliği de içeren güçlü yetkiler olabilmektedir.
Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dikkatinizi Çekebilir!

Close
Close
Close