Diğer

Avukatların Bağımsızlığı ve Serbestliği

Avukatlık Mesleği Mensuplarının Mevzuat Işığında Bağımsızlığı

İnsan olmanın beraberinde getirdiği özelliklerden belki de en önemlisi sosyalliktir. İnsanlar birlikte yaşar ve bunun sonucu olarak da zaman zaman kavgalar, tartışmalar, çekişmeler ortaya çıkar. Medeniyetten uzak toplumlar, bu anlaşmazlıkları doğal olarak pek medeni olmayan yollarla, kısas ve ihkak-ı hak müesseseleri ile çözümlendirirler. Daha medeni toplumlar ise anlaşmazlıkları hukuki yollarla çözümlemeyi benimsemişlerdir. Şöyle ki, medeni toplumlarda sulh esastır. Anlaşmazlık kapsamında, sulh olunamaması halinde vakıa yargıya intikal eder. Gerek sulh sürecinde, gerekse yargılama sürecinde daha doğru bir ifade ile hukukla ilişkili tüm süreçte, kişilerin haklarının korunması adına bir avukattan hukuki yardım almaları büyük önem arz etmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası yargı bölümünde adil yargılanma hakkı, 138. Madde mahkemelerin bağımsızlığı, 139. Madde hakimlik ve savcılık teminatı, 141. Madde ise duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması hususları düzenlenmiştir. Hiç şüphesiz bu sayılanlar olmaksızın adil bir yargılanma söz konusu olamaz. Ancak, bu sayılanlar da adil bir yargılanma için yeterli olmayacaktır. Bilgili ve bağımsız avukatlar da adil bir yargılanma için göz ardı edilemeyecek bir öneme sahiptir. Şöyle ki, yargıcın gerek mevzuat ve doktrin, gerekse somut olay hakkında her hususu bilmesi beklenemez. Bu noktada avukat, hakimin adil bir karar verebilmesi için onu aydınlatmalıdır.

Adliye Bakanlığı’nın 07.03.1938 Tarih ve 6/283 Sayılı yazıyla hazırladığı ve o dönemin başbakanı Celal Bayar tarafından  TBMM’ye sunulan avukatlık kanunu gerekçelerinde şu ifadeler yer almaktadır: “…Memleket adliyesinde hakkı hak olduğu için izhar eden faziletli bir hakimler kitlesine ne derece ihtiyaç varsa, hakimin faaliyetini tenvir eden ve yalnız bilgi ve doğruluğu kendine rehber tanıyan bir avukatlar topluluğuna da o mertebe lüzum vardır…”

Ülkemiz hukuk sisteminde avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak bu düzenleme, avukatın yargılama sürecinde önemsiz olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Nitekim, mevzuatta avukatlık, yargının kurucu unsurlarından biri olarak nitelendirilmektedir. Yargılama sürecinin kusursuz işleyebilmesi için bir avukat ne kadar gerekliyse o avukatın bağımsızlığı da en az o kadar gereklidir.   Buna paralel olarak kanun koyucu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun birinci maddesinde, avukatın bağımsızlığını düzenlemiştir:

Madde 1
Avukatlık, kamu hizmeti ve serbest bir meslektir.
(Değişik ikinci fıkra: 2/5/2001 – 4667/1 md.) Avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder.

Avukatlık Kanunu hemen birinci maddesinde “avukatların bağımsızlığı”na vurgu yapılması, aslen bu hususun önemini ortaya koymaktadır.

avukatlık

AVUKAT – DEVLET İLİŞKİSİ

Avukatlık Kanunu 1. maddesi metninde, avukatlık mesleği hem bir kamu hizmeti, hem de serbest meslek olarak nitelendirilmiştir. Bu ifade, her ne kadar çelişki olarak görünse de, burada herhangi bir çelişki söz konusu değildir. Şöyle ki, Avukatlık bir kamu hizmeti olarak nitelendirilirken, burada dar anlamda bir kamu hizmetinden bahsetmek olanaksızdır. Nitekim kamu hizmetinin dar anlamı “amme idare ve müesseselerinin amme hukukuna mahsus usuller dairesinde ve bu hukuktan doğan salahiyet ve imtiyazlara dayanarak gösterdiği faaliyetlerle yaptığı hizmetlerdir.” Buna karşın Anayasa Mahkemesi’nin verdiği geniş kamu hizmeti tanımı kanundaki kullanımı tatmin edecek niteliktedir: “en geniş tanımına göre kamu hizmeti, devlet ya da diğer kamu hukuku tüzelkişileri tarafından ya da bunların gözetim ve denetimleri altında, genel ve ortak gereksinimleri karşılamak, kamu yararı ya da çıkarını sağlamak için yapılan ve topluma sunulmuş bulunan sürekli ve düzenli etkinliklerdir.” Bu tanım dikkate alındığında avukatlığın toplumun belki de en temel ve ortak ihtiyacı olan adalet ihtiyacının tatminindeki önemli yerinin bu mesleğin kamu hizmeti olarak nitelendirilmesine neden olduğu görülecektir.

Adaletin tecellisindeki önemi dolayısıyla kamu hizmeti olarak nitelendirilen avukatlık mesleğinin, yargı faaliyetindeki görevi ve konumu dolayısıyla serbest icra edilmesi gerektiğinde kuşku yoktur. Kanunda avukatlığın serbest meslek olarak nitelendirilmesinden kasıt avukatın devletle kamu hukukuna özgü bir istihdam ilişkisi içerisinde olmamasıdır. Bu tür bir ilişki içerisinde olan bir avukata müvekkilinin bazı gizli bilgilerini devletin üst mercilerine gidebileceği tereddütüyle vermekten kaçınabileceği açıktır. Bunun yanında bir daire veya müesseseye kanunla veya mukaveleyle bağlanan bir avukatın bağımsızlığından bahsetmek oldukça güçtür. Nitekim, mesai saatlerinde buralarda çalışacak bir avukatın, müdafaaya hazırlanması ve gerçekleştirmesi fiilen de mümkün değildir.

AVUKAT MÜVEKKİL İLİŞKİSİ

Avukat ile müvekkil arasında, vekalet sözleşmesi süresince özel bir güven ilişkisi meydana gelmektedir. Bu sebepten ötürü avukatın, vekalet akdi yapılırken tamamen özgür iradesi ile hareket etmesi esastır. Bu doğrultuda Avukatlık Kanunu 37. maddesinde avukatın kendisine getirilen işi, herhangi bir sebep göstermeksizin reddedebileceği hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme ile, avukatın vekalet ilişkisinin kurulmasındaki serbestliği güvence altına alınmıştır.

Bunun dışında şüphesiz, bireyin bağımsızlığından bahsedilirken, ekonomik bağımsızlık göz ardı edilemeyecek hususlardandır. Avukatın da, ekonomik bağımsızlığını tesis edebilmesinde kullanabileceği araçlardan en önemlisi avukatlık ücretidir. Avukatlar avukatlık ücretini belirleme konusunda sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde özgür bırakılmışlardır. Ancak bu özgürlük, elbette mutlak değil, Borçlar Hukukunda yer alan esaslar ile sınırlandırılmıştır. 

Velhasıl kelam adaletin tesisinde hayati önem taşıyan avukatlık, bir serbest meslektir ve mesleğin icrası da büyük ölçüde serbest bir meslek olması esasına dayanır. Bu serbestlik / bağımsızlık, mesleğin tarihi başlangıcından bu yana önem arz etmiştir. 

Avukatlar esir kullanmadılar, fakat efendileri de olmadı. (Molierac)

 

Daha Fazla Göster

İlgili Makeleler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close
Close